OLAMNING O‘ZBEKCHA LISONIY MANZARASI VA UNING LINGVOKULTUROLOGIYADAGI TALQINI
DOI:
https://doi.org/10.66345/stj.v4i5/1.6265Keywords:
Dunyo manzarasi, dunyo modeli, madaniyat, til, tafakkur, olamning lisoniy manzarasi, lisoniy voqelik, nolisoniy obyektivlik, olamning konseptual manzarasi, olamning real manzarasi.Abstract
Mazkur maqolada olamning o‘zbek tili yordamida voqelanadigan milliy, lisoniy manzarasi va uning lingvokulturologiyadagi talqini masalasi haqida so‘z yurutiladi. Ma’lumki, bugungi kunda tilshunoslikka oid tadqiqotlarda “dunyo manzarasi” va “dunyo modeli” atamalari yonma-yon qo‘llanib, ko‘pincha bir xil ma’noda ishlatilmoqda. Ammo bizning fikrimizcha, ushbu tushunchalar o‘rtasida muhim farqlar mavjud. Til, tafakkur va madaniyat o‘zaro nihoyatda uzviy bog‘liq bo‘lib, ular amalda uch tarkibiy unsurdan tashkil topgan yagona tizim sifatida namoyon bo‘ladi. Bu tarkibiy qismlarning hech biri qolgan ikkitasisiz mustaqil ravishda faoliyat yurita olmaydi, ya’ni mavjud bo‘lishi ham mumkin emas. Ularning barchasi birgalikda tashqi olam bilan munosabatga kirishadi, uni aks ettiradi hamda ayni paytda uni shakllantirish jarayonida ham ishtirok etadi. Natijada esa “dunyo manzarasi” deb ataluvchi tasavvurlar yuzaga keladi. Mazkur maqolada mualliflar “dunyo” tushunchasi, “dunyo manzarasi” muammosi, olamning real manzarasi, olamning madaniy manzarasi va olamning lisoniy manzarasi, olamning milliy manzarasi kabi tushunchalarning mohiyatini ochib berishga yo‘naltirilgan.
Downloads
References
1. Апресян Ю.Д. Дейксис в лексике и грамматике и наивная модель мира // Семиотика и информатика. 1986, вып.28.-С. 5-33.
2. Геляева А.И. Человек в языковой картине. Мира / Кабард.-Балк. гос. ун-т им. Х.М.Бербекова. – Нальчик,. 2002. – 177 с. – Библиогр.: с. 151–176.
3. Карасик В.И., Ярмахова Е.А. Лингвокультурный типаж «английский чудак». М.: Гнозис, 2006. 238 с.
4. Корнеев П.Г. Динамика концептуальной структуры слов, входящих в ядро языкового сознания русских: автореф. дис. … канд. филол. наук. Барнаул, 2007. 18 с.
5. Тер-Минасова С.Г. Личность и коллектив в языках и культурах // Вестник МГУ, Серия «Лингвистика и межкультурная коммуникация», 2003, № 2. С.7-16.
6. Хайдеггер М. Картина мира // Время и бытие. – М.: Изд-во «Республика», 1993. – С. 41 – 62.
7. Kuldashev A. Tillarda paremiya va turg‘un birikmalarni yangi paradigma doirasida o‘rganishning ayrim masalalari. Turkiy xalqlar folklorining qiyosiy tadqiqi: lokal xususiyatlar va ilmiy nazariy yondashuvlar. // Xalqaro ilmiy-nazariy anjuman materiallari. II-Jild. - Toshkent, 2026. – 459 b. – B. 350-355.
8. Qo‘ldasheva, S. A. (2024). Dunyoning til yordamida bilishda оngning rоli. “Tarjimashunoslik: Muammolar, yechimlar va istiqbollar II” mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman, 1(1), 750–752. Retrieved from https://conference.uzswlu.uz/conf/article/view/352
9. Safarov Sh. Pragmalingvistika. – T.: “O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi”, 2008. 300 b.
10. Juraboyeva, G., & Alikulova, N. (2026). Integrating the mystery approach as a pedagogical tool for promoting critical thinking and learning strategies in primary classrooms. // Педагогика и психология в современном мире: теоретические и практические исследования, 5(7), 9–11. извлечено от https://in-academy.uz/index.php/zdpp/article/view/77487




















