AL-MUTARRIZIYNING “RISALATUN FI AN-NAHV” ASARIDA KO‘MAKCHI SO‘ZLARNING SEMANTIK VA SINTAKTIK XUSUSIYATLARI

Abstract

Mazkur maqolada xorazmlik yirik tilshunos Nosir Mutarriziy tomonidan yozilgan “Risalatun fi an-nahv” asarida ko‘makchi so‘zlar sifatida qaraluvchi harf al-jarrlarning grammatik tabiati chuqur ilmiy tahlil etiladi. Tadqiqot jarayonida “من” (dan), “إلى” (ga), “عن” (haqida, dan), “كـ” (kabi) singari yordamchi birliklarning semantik ko‘lami, ularning ma’no nozikliklari hamda gap tuzilishidagi sintaktik funksiyalari tizimli ravishda o‘rganildi. Shu bilan birga, ushbu harf al-jarrlarning qo‘llanish xususiyatlari klassik arab nahv an’analaridagi yirik grammatik maktablar vakillari — Basra va Kufa maktabi olimlarining qarashlari bilan qiyosiy tahlil qilinib, Mutarriziy yondashuvining o‘ziga xos ilmiy pozitsiyasi aniqlashtirildi. Natijada, uning grammatik konsepsiyasi arab tilshunosligi taraqqiyotida muhim bosqichlardan biri sifatida baholanib, harf al-jarrlarning nafaqat sintaktik bog‘lovchi vosita, balki ma’no shakllantiruvchi murakkab lingvistik birlik ekanligi asoslab berildi.