ISSN:2992-8850 Impact factor|: 11.27 / 2025 O'zbekiston Respublikasi Oliy attestasiya komissiyasi Rayosatining 2025-yil 28-noyabrdagi 37/5-son qarori bilan "ILM VAQTI" (Science time) jurnali pedagogika va filologiya fanlari bo'yicha falsafa doktori (PhD) va fan doktori (DSc) ilmiy darajasiga talabgorlarning asosiy ilmiy natijalarini chop etish tavsiya etilgan milliy ilmiy nashrlar ro'yxatiga kiritilganligini ma'lum qiladi. OAK Rayosatining qarori (28.11.2025-y.,№377/5) “SCIENCE TIME” jurnalining muassislari “CENTER FOR ADVANCED STUDIES” MChJ va Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №074752 raqam bilan ro‘yxatidan o‘tkazilgan. “SCIENCE TIME” ilmiy-nazariy jurnali bir yilda 12 marta nashr etiladi. “SCIENCE TIME” jurnali: 10.00.00 – Filologiya; 13.00.00 - Umumiy pedagogika sohalarida yuqori sifatli tadqiqotlar olib borilayotgan yo‘nalishlardagi maqolalarni nashr etish orqali ilmiy-nazariy, amaliy tadqiqotlar va bilimlarga salmoqli hissa qo‘shish uchun eng so‘nggi global tadqiqotlarni nashr etishni maqsad qilgan keng qamrovli jurnaldir. Maqola qabul qilish tili: o'zbek, rus, ingliz tillari.
ELEKTRON TA’LIM VOSITALARI ASOSIDA BO‘LAJAK MUHANDISLARNING KASBIY KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI
Mazkur maqolada bo‘lajak muhandislarning kasbiy kompetentligini rivojlantirishda elektron ta’lim vositalaridan samarali foydalanishning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Zamonaviy raqamli texnologiyalar, masofaviy ta’lim platformalari, virtual laboratoriyalar va interaktiv o‘quv resurslarining muhandislik ta’limidagi o‘rni tahlil qilingan. Shuningdek, elektron ta’lim vositalari asosida kasbiy kompetentlikni rivojlantirish metodikasi, uning tarkibiy qismlari hamda ta’lim jarayoniga joriy etish bosqichlari tavsiflanib batafsil keltirib o‘tilgan.
elektron ta’lim, kasbiy kompetentlik, muhandislik ta’limi, raqamli texnologiyalar, virtual laboratoriya, interaktiv ta’lim, innovatsion pedagogika
Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
COGNITIVE SOVEREIGNTY IN MULTIMODAL AI CLASSROOMS: ARE WE STILL THINKING FOR OURSELVES?
The rapid integration of multimodal artificial intelligence (AI) into educational environments has transformed the nature of teaching, learning, and intellectual engagement. Multimodal AI systems, capable of processing and generating text, audio, images, video, and interactive dialogue, are increasingly functioning as cognitive partners in classrooms. While these technologies offer unprecedented opportunities for personalized learning, accessibility, and educational efficiency, they also raise critical concerns regarding cognitive sovereignty — the capacity of individuals to maintain independent control over their own thinking processes. This article examines the philosophical, educational, and ethical implications of AI-mediated learning, focusing on cognitive offloading, algorithmic influence, intellectual dependency, and the evolving purpose of education. The study argues that although multimodal AI can augment human cognition, excessive reliance on AI-generated reasoning risks weakening critical thinking, creativity, and reflective autonomy. The article concludes that preserving cognitive sovereignty requires educational systems to prioritize critical inquiry, AI literacy, ethical awareness, and process-oriented learning models that strengthen rather than replace human intellectual agency.
Cognitive sovereignty, multimodal artificial intelligence, AI in education, critical thinking, educational technology, cognitive offloading, digital pedagogy, intellectual autonomy.
ПЕДАГОГИЧЕСКИЙ ПОТЕНЦИАЛ ТЕХНОЛОГИИ «БРЕЙН-РИНГ» В РАЗВИТИИ НАВЫКОВ ГОВОРЕНИЯ ПРИ ОБУЧЕНИИ АНГЛИЙСКОМУ ЯЗЫКУ
В статье рассматривается развитие навыков говорения у обучающихся при изучении английского языка посредством применения интеллектуально-игровой формы обучения – брейн-ринга, в частности, раскрывается его педагогический потенциал. Внимание акцентировано на формировании коммуникативной компетенции, развитии быстрой реакции, логического мышления и умения работать в команде в условиях языкового взаимодействия. Таким образом обосновывается эффективность использования брейн-ринга как средства практического применения языковых знаний в условиях ограниченного учебного времени.
речевые навыки, говорение, брейн-ринг, интеллектуально-игровые технологии, коммуникативная компетенция, мотивация, учебная деятельность
ПЕДАГОГИЧЕСКИЙ ПОТЕНЦИАЛ ОРГАНИЗАЦИИ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНО-ИГРОВОЙ ВНЕАУДИТОРНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ В ПРОЦЕССЕ ОБУЧЕНИЯ АНГЛИЙСКОМУ ЯЗЫКУ
В статье рассматривается роль внеаудиторной работы в процессе обучения иностранному языку, в частности английскому языку учащихся военно-академических лицеев. Раскрываются основные формы, методы и задачи внеаудиторной деятельности, а также её влияние на формирование устойчивой мотивации, развитие языковой компетенции. Подчеркивается значение интеграции учебной и внеучебной деятельности для повышения эффективности изучения английского языка.
иностранный язык, английский язык, внеаудиторная работа, мотивация, языковая компетенция, внеучебная деятельность.
DEVELOPING COMPENSATORY COMPETENCE IN ENGLISH SPEAKING: A DIAGNOSTIC STUDY OF STUDENTS AND TEACHERS IN UZBEKISTAN
This study investigates the use of compensatory strategies in English oral communication among undergraduate students and English language teachers. The aim was to assess the level of awareness and application of these strategies in real-life speaking situations. A diagnostic survey was administered to 94 students and 26 teachers from pedagogical and linguistic institutions. The results revealed that while teachers consistently employ a wide range of compensatory strategies such as paraphrasing, simplification, and clarification requests, students tend to use them less frequently and often lack conscious control over their communication process. The findings suggest a clear need to integrate compensatory strategy instruction into language education to enhance learners’ communicative competence and confidence. This research contributes to the growing body of studies advocating for strategic competence development as a core component of foreign language instruction.
compensatory strategies; strategic competence; English language teaching; oral communication; language education; diagnostic research.
PEDAGOGIKA OLIY TAʼLIM MUASSASALARI TALABALARINI MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARGA RITORIKANI OʻRGATISHGA TAYYORLASHNING KONSEPTUAL MODELI
Maqolada pedagogika oliy taʼlim muassasalari talabalarini maktabgacha yoshdagi bolalarga ritorikani oʻrgatishga tayyorlashning konseptual modeli boʻlajak tarbiyachi-pedagoglarning kasbiy kompetentligi, kommunikativ madaniyati, metodik mahorati va innovasion faolligini tizimli rivojlantirishga qaratilgan.
ritorik qobiliyat, tadqiqiy-bilish, konseptual model, kasbiy kompetentligi, kommunikativ madaniyati, metodik mahorati, innovasion faollik
THE ORGANIZATION OF INDEPENDENT STUDENT TRAINING IN THE CREDIT MODULE SYSTEM AND ISSUES OF CREDIT POINT ACCUMULATION
In this article, we will discuss the penetration of the credit-module system into higher educational institutions of the Republic of Uzbekistan, its positive aspects and important principles, the importance of independent work and study in the credit-module system, types and forms (in electronic form under the direct guidance of the teacher, under the guidance of the teacher, and the student himself is independent) of independent education, the purpose of Independent Education, the tasks of the student and teacher in independent education. In addition, we will also touch on the elements in the organization of independent work of students, forms of independent work and other topics.
Credit Points System, Independent learning, Learning process, Self-assessment, Teaching material, important principles, types of independent education.
BIR HARF ZIYODA QILINGAN BA’ZI SULOSIY MAZID FE’LLARINING YASALISH QOIDALARI
Arab tili boshqa tillardan ko‘pgina jihatlari bilan farq qiladi. Ana shunday farqlaridan biri arab tilidagi barcha fe’llar muayyan vaznlarda tuzilishidir. Bu vaznlar ichida eng ko‘p tarqalganlari sulosiy mazid boblari hisoblanadi. Ammo arab tilida barcha fe’llar birdek tuslanmaydi. Ular ichidan asli boshqacha bo‘lib keyin o‘zgarib ketadiganlari ko‘p. Biz ham sulosiy mazidning bitta harf orttirilgan ba’zi fe’llarining tuslanish qoidalarini ko‘rib chiqdik.
sulosiy mazid, sulosiy mujarrad, bob, if’ol, taf’iyl, arab tili, vazn
O‘ZBEK VA FRANSUZ TILLARIDA DORIVOR O‘SIMLIKLARNING NOMLANISHI
Ushbu maqolada dorivor o‘simliklrning o‘zbek va fransuz tillarida nomlanishi, ularning o‘xshash va farqli tomonlari haqida bayon etilgan. Shuningdek,o‘zbek va fransuz tillaridagi dorivor o‘simlik nomlarining semantik tuzilishi hamda ularni tarjima qilish strategiyalari ham o‘rin olgan. fitonimlarning nafaqat nominativ birlik, balki xalqning madaniyati, tarixiy tajribasi va milliy tafakkurini aks ettiruvchi murakkab lingvistik hodisa ekanligini ko‘rsatadi. Fitonimlar o‘simliklarni nomlash vazifasini bajarish bilan birga, ular haqida biologik, ekologik, farmakologik va madaniy axborotni ham o‘zida mujassamlashtiradi. Shu sababli fitonimlar semantik maydoni keng bo‘lgan leksik birliklar hisoblanadi.
Leksik- semantik, fitonim, dorivor o‘simliklar, shifobaxsh, xalq tabobati,metaforik ma’no, tafakkur.
PRESUPPOZITSIYA VA UNING LINGVOPRAGMATIK XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada presuppozitsiya hodisasi va uning lingvopragmatik xususiyatlari tahlil qilinadi. Nutq jarayonida yashirin ma’no, kommunikativ niyat hamda kontekstning o‘rni ilmiy jihatdan yoritiladi.Tadqiqot natijasida presuppozitsiyaning muloqot samaradorligini oshirishdagi ahamiyati ochib berildi.
presuppozitsiya, lingvopragmatika, pragmatika, nutq akti, kontekst, yashirin ma’no.
ERKIN AʼZAM ASARLARIDA ANTROPONIMLAR BADIIYATI
Mazkur maqolada taniqli adib Erkin Aʼzamning badiiy til mahorati, shuningdek, asarlarining onomastik ko‘lamidan keng o‘rin egallovchi antroponimlarning lingvopoetik xususiyatlari yoritildi.
badiiy matn, estetik vazifa, antroponim, ism, familiya, otaism, laqab, lingvopoetika
TURKESTAN JADIDISM IN FOREIGN SCHOLARSHIP
This article provides a comprehensive analysis of the study of Jadid literature in foreign scholarship, with particular attention to the works of Jeff Sahadeo. The research examines Sahadeo’s scholarly interpretations of the Russian Empire’s colonial policy in Turkestan, the local society, and the Jadid movement. The article highlights his views on colonialism, modernization, national identity, and intellectual resistance within the context of Turkestan's historical development.
Jadidism, Jeff Sahadeo, colonialism, history of Turkestan, modernism, Jadid press, liberation movement, colonial policy, national identity
ЧЕРТЫ РОМАНА ИНИЦИАЦИИ В ПРОИЗВЕДЕНИЯХ Д.ТАРТТ
В статье рассматриваются жанровые особенности произведений американской писательницы Донны Тартт «Маленький друг» и «Щегол», традиционно относящихся к жанру романа воспитания. Сохраняя основные жанрообразующие черты романа воспитания, произведения Тартт обладают рядом особенностей, позволяющих отнести их к разновидности романа инициации: герой-подросток, изображение этапов его взросления и вступления во взрослую жизнь, поиск и осознание героем своей идентичности, насыщенность сюжета событиями, влияющими на поступки героя, а также мотивы одиночества, отчуждения и преодоления трудностей.
роман воспитания, роман инициации, герой-подросток, взросление, социальная адаптация, идентичность, исповедальность, Донна Тартт.
РАЗВИТИЕ НАВЫКОВ ГОВОРЕНИЯ ЧЕРЕЗ БРЕЙН-РИНГИ ПРИ ОБУЧЕНИИ АНГЛИЙСКОМУ ЯЗЫКУ
речевые навыки, говорение, брейн-ринг, интеллектуально-игровые технологии, коммуникативная компетенция, мотивация, учебная деятельность.
ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНО-ИГРОВЫЕ ФОРМЫ ОРГАНИЗАЦИИ ВНЕАУДИТОРНОЙ РАБОТЫ ПО АНГЛИЙСКОМУ ЯЗЫКУ
Mаzkur mаqоlаdа Shukrullоning “Hаsrаt bоg‘i” she’riy drаmаsi tаhlil etilgаn. Drаmаdа аks ettirilgаn zаmоn vа qаhrаmоn trаgizmi mаsаlаsi, yа’ni “shаxsgа sig‘inish” оqibаtlаri, ijtimоiy-siyоsiy tuzum etkаzgаn jаrоhаtlаrning insоn tаqdirigа sаlbiy, fоjiаviy tа’siri muаmmоsi tаdqiq etilgаn.
Shukrullо, she’riy drаmа, ijtimоiy vа mа’nаviy-аxlоqiy muаmmо, kоnflikt, zаmоn vа qаhrаmоn fоjiаsi.
MIND MAP ASOSIDA TAYANCH-HARAKATLANISH TIZIMINI O‘QITISHNING INNOVATSION METODIKASI
Ushbu maqolada tayanch-harakatlanish tizimi mavzusini o‘qitishda Mind Map (aqliy xarita) texnologiyasidan foydalanishning pedagogik imkoniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida mazkur texnologiyaning o‘quvchilarning mavzuni tushunishi, bilimlarni tizimlashtirishi va uzoq muddatli xotirada saqlashiga ta’siri o‘rganildi. Mind Map usuli yordamida biologik tushunchalar o‘rtasidagi bog‘lanishlarni vizual ko‘rinishda ifodalashning samaradorligi yoritilgan. Natijalar ushbu texnologiya o‘quvchilarning faolligi, mustaqil fikrlashi va fanga bo‘lgan qiziqishini oshirishini ko‘rsatdi.
tayanch-harakatlanish tizimi, Mind Map, aqliy xarita, biologiya ta’limi, vizualizatsiya, innovatsion texnologiyalar, ta’lim samaradorligi.
MUHAMMAD BEN ROSHID ASARLARIDA SOMATIK FRAZEOLOGIZMLARNING LEKSIK-SEMANTIK XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada taniqli arab adibi, publitsisti va davlat arbobi Muhammad ben Roshid Al Maktum asarlaridagi inson tana a’zolari (somatizmlar) ishtirok etgan frazeologik birliklarning leksik-semantik guruhlari, ko‘chma ma’no qoliplari, ekspressiv-stilistik bo‘yoqlari va ularning badiiy-publitsistik matndagi xususiyatlari atroflicha tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida "qo‘l" (yad), "yuz" (vajh), "yurak/qalb" (qalb), "ko‘z" (ayn) va "til" (lisan) somatik birliklarining leksik-semantik tabiati, ularning o‘zbek tilidagi muqobillari hamda muallifning individual liderlik diskursini shakllantirishdagi pragmatik funksiyalari ochib berilgan.
frazeologiya, somatizm, leksik-semantik tahlil, Muhammad ben Roshid, liderlik diskursi, arab tili, o‘zbek tilshunosligi, lingvokulturologiya, konsept, pragmatika.
MATERIAL SHAKLIGA KO‘RA LINGVISTIK EKSPERTIZA TURLARI
Ushbu maqolada lingvistik ekspertizaning material shakliga ko‘ra turlari tahlil qilinadi. Og‘zaki, yozma hamda rasm va tasvirlar asosidagi ekspertiza xususiyatlari yoritiladi. Nutqiy vaziyat, pragmatik tahlil va noverbal vositalarning ahamiyati asoslab beriladi. Shuningdek, yozma matnlarning shakliy va mazmuniy ekspertizasi, ularning milliy-madaniy jihatlari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot lingvistik ekspertizaning obyektivligini ta’minlash omillarini aniqlashga xizmat qiladi va amaliy ahamiyatga ega.
lingvistik ekspertiza, og‘zaki nutq, yozma matn, noverbal vositalar, pragmatik tahlil, nutqiy vaziyat, matn tahlili.
LEXICO-SEMANTIC USE OF EUPHEMISMS IN THE KARAKALPAK LANGUAGE
This article examines the lexical-semantic features of euphemisms in the Karakalpak language, their sources of formation and thematic usage. The semantic nature of euphemisms, their semantic transformations and communicative functions are analyzed. Euphemistic units found in Mahmud Kashgari’s “Dīwān Lughāt at-Turk” are compared with modern Karakalpak euphemisms. The study reveals that euphemisms are closely related to cultural values, religious beliefs and etiquette norms of the Karakalpak people. Thematic classifications of euphemisms are identified and their role in softening emotionally sensitive information in communication is demonstrated.
euphemism, lexical semantics, Karakalpak language, taboo, semantic change, communication, stylistics.
TEACHING ACADEMIC VOCABULARY IN EFL CLASSROOMS: CHALLENGES AND EFFECTIVE STRATEGIES
Mazkur maqolada ingliz tilini chet tili sifatida o‘rganayotgan universitet talabalari uchun akademik lug‘atni o‘qitishning ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda talabalar duch keladigan asosiy qiyinchiliklar, jumladan, abstrakt terminlarni tushunish, lug‘at boyligining yetishmasligi va tarjimaga ortiqcha tayanish holatlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, akademik lug‘atni rivojlantirishda kontekstual o‘qitish, keng qamrovli o‘qish, hamkorlikdagi o‘quv faoliyati hamda mustaqil ta’limning samaradorligi yoritiladi.
akademik lug‘at, EFL, ingliz tili ta’limi, oliy ta’lim, lug‘at boyligi, akademik savodxonlik.
TYPOLOGIES OF CHARACTER IN LITERARY STUDIES: THEORY AND PRACTICE
This article examines the typology of character in literary studies, focusing on its theoretical foundations and practical applications in narrative analysis. It clarifies the distinction between character and personality, outlines major approaches to characterization, and classifies key character types. Particular attention is given to dual character relationships as a central analytical framework. Drawing on examples from American and British literature, the study demonstrates how contrasting character pairings contribute to thematic development and narrative complexity. The findings highlight the importance of character typology in understanding literary texts and their broader cultural and psychological implications.
characterization, theory of character, typology, dual character relationships.
KIBERMULOQOTDA NUTQIY ETIKET BIRLIKLARI: LINGVOPRAGMATIK XUSUSIYATLAR
Ushbu maqolada kibermuloqotda nutqiy etiket birliklari lingvopragmatik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Raqamli muhitda salomlashish, murojaat, minnatdorchilik va kechirim kabi an’anaviy etiket shakllari transformatsiyaga uchrab, yangi funksional xususiyatlarga ega bo‘ladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, mazkur birliklar nafaqat xushmuomalalikni ifodalaydi, balki ijtimoiy munosabatlarni tartibga solish, emotsional muvozanatni ta’minlash va hamjamiyatni saqlashda muhim vosita hisoblanadi. Shuningdek, maqolada lingvistik iqtisod, og‘zaki va yozma nutqning gibridligi, emoji va qisqartmalar kabi vositalarning o‘rni ham yoritilgan. Milliy-madaniy omillar ta’sirida o‘zbek kibermuloqotida an’anaviy va global tendensiyalarning uyg‘unlashuvi kuzatiladi.
kibermuloqot, nutqiy etiket, lingvopragmatika, xushmuomalalik strategiyalari, raqamli diskurs, emoji, lingvistik iqtisod, onlayn muloqot, ijtimoiy tarmoqlar, kommunikativ xulq.
“MILLIY KITOBXONLIK HARAKATI” DASTURINING YOSHLAR MA’NAVIYATI VA INTELLEKTUAL RIVOJIGA TA’SIRI
Ushbu maqolada “Milliy kitobxonlik harakati” dasturining yoshlar ma’naviyati va intellektual salohiyatini rivojlantirishdagi o‘rni tahlil qilingan. Dastur doirasida kitobxonlik madaniyatini oshirish, yoshlarni mustaqil fikrlashga yo‘naltirish hamda ularning bilim darajasini kengaytirishga qaratilgan chora-tadbirlar o‘rganilgan. Shuningdek, raqamli texnologiyalar va rag‘batlantirish tizimining kitobxonlik jarayoniga ta’siri ham yoritilgan. Tadqiqot natijalari dastur yoshlar tarbiyasi va intellektual rivojiga ijobiy ta’sir ko‘rsatayotganini ko‘rsatadi.
milliy kitobxonlik harakati, kitobxonlik madaniyati, yoshlar, ma’naviyat, intellektual salohiyat, ta’lim, mutolaa, raqamli platforma.
GEOGRAFIYA FANIDA DALA AMALIYOTLARINI TASHKIL ETISHNING ZAMONAVIY METODLARI VA ULARNING TA’LIM SIFATIGA TA’SIRI
Maqolada geografiya fanida dala amaliyotlarini tashkil etishning zamonaviy metodlari hamda ularning ta’lim sifati va bo‘lajak geografiya o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirishdagi ahamiyati tahlil qilingan. Dala amaliyotlarida geoinformatsion tizimlar (GIS), global pozitsiyalash tizimi (GPS), masofadan zondlash texnologiyalari, dronlar va mobil geoinformatsion ilovalardan foydalanish imkoniyatlari ilmiy jihatdan asoslangan.
geografiya ta’limi, dala amaliyoti, GIS, GPS, masofadan zondlash, dron texnologiyalari, kompetensiyaviy yondashuv, fazoviy fikrlash, geografiya o‘qitish metodikasi.
“OG‘ABIY” ROMANI TARJIMASIDA MAQOLLARNING MILLIY KOLORITNI IFODALASHDAGI O‘RNI
Mazkur maqolada qoraqalpoq yozuvchisi Kengesboy Karimovning “Og‘abiy” romani va uning o‘zbekcha tarjimasi misolida maqollarning badiiy tarjimadagi o‘rni hamda milliy koloritni ifodalashdagi lingvopoetik xususiyatlari tadqiq etiladi. Maqol va matallarning xalqning tarixiy tajribasi, milliy mentaliteti, ma’naviy qadriyatlari hamda etnomadaniy tafakkurini aks ettiruvchi vosita sifatidagi ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, turkiy xalqlar uchun mushtarak bo‘lgan maqollar hamda qoraqalpoq xalqining milliy o‘ziga xosligini ifodalovchi maqollarning o‘zbek tilidagi talqini qiyosiy aspektda ko‘rib chiqiladi. Tahlillar natijasida maqollar badiiy tarjimada milliy-estetik ruhni saqlash, asarning obrazlilik darajasini ta’minlash va xalqona tafakkurni kitobxonga yetkazishda muhim lingvopoetik vosita ekanligi asoslab beriladi.
maqol, matal, frazeologik birlik, badiiy tarjima, milliy kolorit, lingvopoetika, lingvomadaniyat, tarjimashunoslik, muqobillik, etnomadaniy birliklar, qoraqalpoq adabiyoti, o‘zbek adabiyoti, milliy tafakkur, badiiy-estetik ruh.
Ushbu maqolada so‘zlovchi nutqida bahoning semantik-pragmatik ifodalanishi masalasi tahlil qilinadi. Baholash kategoriyasining semantik mohiyati, uning leksik, grammatik va stilistik vositalar orqali ifodalanish xususiyatlari hamda nutqiy jarayondagi pragmatik funksiyalari yoritiladi. Shuningdek, baholashning kommunikativ vaziyat, kontekst, so‘zlovchining maqsadi va milliy-madaniy omillar bilan bog‘liqligi ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijasida baholash vositalari nafaqat axborot uzatish, balki tinglovchiga ta’sir ko‘rsatish, munosabat bildirish va kommunikativ samaradorlikni ta’minlashning muhim vositasi ekanligi aniqlangan.
baholash kategoriyasi, semantika, pragmatika, semantik-pragmatik ifoda, baholovchi birliklar, nutq, kommunikativ vaziyat, kontekst, lingvopragmatika, aksiologiya, emotsional-ekspressivlik, lingvokulturologiya.
MUROJAAT SHAKLLARI TUSHUNCHASI VA ULARNING TILSHUNOSLIKDAGI O‘RNI
Maqolada murojaat shakllari fenomenining zamonaviy tilshunoslikdagi o‘rni va ahamiyati o‘rganiladi. Murojaat shakllari tilning pragmatik, sotsiolingvistik va lingvomadaniy qatlamlari bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan kommunikativ birlik sifatida tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida o‘zbek tilidagi murojaat shakllarining struktur-semantik xususiyatlari, ularning ijtimoiy munosabatlarni ifodalashdagi roli hamda muloqot jarayonidagi pragmatik vazifalari yoritildi. Shuningdek, murojaat shakllarining ingliz va turk tillari bilan qiyosiy jihatlari tahlil qilinib, o‘zbek tilidagi murojaat tizimining milliy-madaniy xususiyatlari aniqlandi. Tadqiqot natijalari murojaat shakllarining tanlanishi yosh, jins, ijtimoiy mavqe, kommunikativ vaziyat va madaniy qadriyatlarga bevosita bog‘liqligini ko‘rsatdi. Olingan natijalar o‘zbek pragmalingvistikasi va sotsiolingvistikasini rivojlantirishda muhim nazariy hamda amaliy ahamiyat kasb etadi.
murojaat shakllari, pragmalingvistika, ijtimoiy lingvistika, nutq etiketlari, o‘zbek tili, antroponimiya, so‘zlashuvchi.
SO‘FI ALLOHYORNING “MUROD UL-ORIFIN” ASARI HAQIDA
Mazkur maqolada So‘fi Allohyorning “Murod ul-orifin” asari tahlil qilinadi. Asarning yaratilish tarixi, mazmun-mohiyati, tasavvufiy qarashlari hamda shariat va tariqat masalalarining yoritilishi ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, asarda ilgari surilgan komil inson, muhabbat, tavakkul va ma’rifat g‘oyalari yoritilib, uning o‘zbek tasavvufiy adabiyotidagi o‘rni baholanadi.
So‘fi Allohyor, Murod ul-orifin, tasavvuf, irfon, shariat, tariqat, komil inson, ma’rifat, muhabbat, tavakkul, murid, shayx, tasavvufiy adabiyot.
O‘ZBEK TILINING IZOHLI LUG‘ATIDA FOLKLORIZMLARNING BERILISHI VA LEKSIKOGRAFIK TAVSIFI
Mazkur maqolada folklorizmlarning izohli lug‘atlarda aks ettirilishi va ularning leksikografik tavsifi masalalari “alp” leksemasi misolida tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida “O‘zbek tilining izohli lug‘ati”ning turli nashrlari, qadimgi turkiy yozma yodgorliklar hamda tarixiy lug‘atlar materiallari qiyosiy tahlil qilindi. Natijada “alp” leksemasining nafaqat leksik birlik, balki turkiy xalqlar madaniyatidagi bazaviy lingvomadaniy konseptlardan biri ekanligi aniqlandi. Shuningdek, zamonaviy leksikografiyada folklorizmlarni tavsiflashda etnomadaniy va konseptual yondashuvlardan foydalanish zarurligi asoslandi.
folklorizm, leksikografiya, izohli lug‘at, alp, lingvomadaniyat, konsept, etnolingvistika, turkiy tillar, semantika.