ONOMASTIK IDIOMALARNI O‘RGANISHDA FREMLI TAHLIL USULI (INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARI MISOLIDA)
DOI:
https://doi.org/10.66345/stj.6456Keywords:
onomastik idioma, kognitiv tilshunoslik, freymli tahlil, slot, antroponim, toponim, konseptual metafora, metonimik koʻchish,, dunyoning lisoniy manzarasi, qiyosiy tilshunoslikAbstract
Bu maqolada onomastik idiomalarni – tarkibida antroponim, toponim va mifonim kabi atoqli otlar qatnashgan turgʻun birikmalarni – tadqiq etishda kognitiv tilshunoslikning zamonaviy freymli tahlil (frame analysis) usuli yoritilgan. Tadqiqot ingliz va oʻzbek tillaridagi onomastik idiomalar materialiga tayanib, atoqli otlarning shunchaki nomlash funksiyasidan tashqariga chiqib, inson ongida
murakkab bilim tuzilmalari (freymlar) va ssenariylarni qanday faollashtirishini koʻrsatib beradi. Maqolada onomastik birlik ortida yotgan tarixiy, madaniy va lingvistik maʼlumotlarning "kogniti uyalari" hamda ularning metaforik/metonimik proeksiyalari freym slotlari (toʻldiruvchilari) misolida tahlil qilingan. Xususan, ingliz tilidagi "to open a Pandora's box" yoki oʻzbek tilidagi "Xon atlas" kabi
iboralarning kognitiv arxitekturasi qiyosiy oʻrganilib, onomastik idiomalarning milliy mental dunyo manzarasini shakllantirishdagi oʻrni aniqlangan. Tadqiqot natijalari onomastik idiomalarning semantik tuzilishini chuqurroq tushunishga va tillarni kognitiv-diskursiv jihatdan solishtirishga xizmat qiladi.
Downloads
References
1. Alefirenko N. F. Frazeologiya i kognitologiya v aspekte lingvokulturoloogii. – Volgograd: Peremena, 2008.
2. Begmatov E. Oʻzbek onomastikasi muammolari. – Toshkent: Fan, 1980.
3. Fauconnier G., Turner M. The Way We Think: Conceptual Blending and the Mind's Hidden Complexities. – New York: Basic Books, 2002.
4. Fillmore Ch. J. Frame semantics // Linguistics in the Morning Calm. – Seoul: Hanshin Publishing Co, 1982. – P. 111–137.
5. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. – Chicago: University of Chicago Press, 1980.
6. Minsky M. A Framework for Representing Knowledge. – McGraw-Hill, 1975.
7. Rahmatullayev Sh. Oʻzbek tilining izohli frazeologik lugʻati. – Toshkent: Oʻqituvchi, 1978.
8. Uluqov N. Oʻzbek tili onomastikasi tarkibiy qismlarining lingvistik tadqiqi: Filol. fan. dokt. ... diss. – Toshkent, 2012.
9. Yoʻldoshev B. Oʻzbek frazeologiyasi va frazeografiyasining shakllanishi hamda rivojlanishi. – Samarqand: SamDU nashri, 2013.
