OCHILDIMUROD MIRIY G‘AZALLARIDA TALMEH POETIKASI
DOI:
https://doi.org/10.66345/stj.v4i5/2.6418Keywords:
Miriy, talmeh, mumtoz she’riyat, badiiy san’atlar, g‘azal, poetika, adabiy vorislik, ma’noviy zanjir, talmeh funksiyalari, Sharq adabiyoti.Abstract
Mazkur maqolada XIX asr oxiri o‘zbek mumtoz adabiyotining yirik vakili Ochildimurod Miriy lirikasida talmeh san’atining qo‘llanish xususiyatlari tadqiq etiladi. Tadqiqot manbasi sifatida shoirning Muhammadjon Mahmudov tomonidan nashrga tayyorlangan “Tanlangan asarlar” to‘plamidagi g‘azal va muxammaslar tahlil qilindi. Talmehlar semantik va funksional jihatdan tasniflanib, payg‘ambarlar va muqaddas shaxslar, ishqiy-dostoniy qahramonlar, “Shohnoma” epik obrazlari, muqaddas joylar, tasavvufiy siymolar, ramziy geografiya hamda adabiy-madaniy shaxslar bilan bog‘liq yetti asosiy kategoriya aniqlandi. Tahlil jarayonida Miriy talmehlarining rivoyat qatlamini faollashtirish, qiyosiy mubolag‘a yaratish, ideal oshiq obrazini shakllantirish, satirik-tanqidiy ma’no hosil qilish va adabiy vorislikni ifodalash kabi funksiyalari ochib berildi. Shuningdek, shoir poetikasida “ma’noviy zanjir” tamoyili asosida tashkil topgan talmehlar tizimi mavjudligi ko‘rsatildi. Tadqiqot natijalari Miriy lirikasida talmeh san’ati shunchaki badiiy bezak emas, balki mazmunni chuqurlashtiruvchi va madaniy xotirani faollashtiruvchi muhim poetik vosita ekanligini tasdiqlaydi.
Downloads
References
1. Орзибеков Р. XIX аср ўзбек адабиёти тарихига доир материаллар (Каттақўрғон шоирлари). — Самарқанд, 1985. — Б. 63.
2. Маҳмудов М. Шоир Мирий (биография, лирика): Филология фанлари номзоди илмий даражасини олиш учун ёзилган диссертация. — Тошкент, 1970. — 229 б.
3. Орзибеков Р. Ўзбек шеърияти жанрлари ва поэтикаси. II китоб. — Самарқанд: СамДУ нашриёти, 1999. — Б. 78–95.
4. Abdullayeva H. Ochildimurod Miriy ijodida ma’naviy san’atlar // Ayniy Vorislari. Xalqaro elektron jurnal. ISSN: 3030-3370. – 2025. – № 5–6 (10). – B. 58–65.
5. Abdullayeva H. Ochildimurod Miriy she’riyatida lafziy va mushtarak san’atlar // Qo‘qon DPI Ilmiy xabarlari. ISSN: 3030-3958. – 2026. – Vol. 08, № 2. – B. 1007–1016.
6. Ҳусайний Атоуллоҳ. Бадойиъ ус-санойиъ (А. Рустамов тарж.). — Т.: Ғафур Ғулом номидаги АСН, 1981. — Б. 400.
7. Is’hoqov Y. So’z san’ati so’zligi. – T.: “Zarqalam”, 2006, – 128 b.
8. Ҳожиаҳмедов А. Мумтоз бадиият малоҳати. — Тошкент: Шарқ нашриёт-матбаа концерни, 1999. — Б. 42.
9. Berat Açıl. Telmih'e Telmih: Klasik Türk Edebiyatında Geleneğin İnşası // ERDEM. — 2014. — №67. — S. 5—17.
10. Мирий. Танланган асарлар // “Тошкент” бадиий адабиёт нашриёти, 1965.
11. Нодира. (ғазаллар). Азиз Қаюмов. Т., 1958.
12. N. Komilov. Tasavvuf. II kitob. Tavhid asrori. — T.: G'afur G'ulom nomidagi ASN, 1999. — B. 43—44.
13. Алишер Навоий. Мукаммал асарлар тўплами. 20 жилдли. 2-жилд. – Т.: Фан, 1991. – Б. 7.
