BADIIY TARJIMADA MILLIY RUHNI SAQLASH MUAMMOLARI VA TAMOYILLARI
DOI:
https://doi.org/10.66345/stj.v4i5/2.6254Keywords:
Badiiy tarjima, milliy ruh, milliy kolorit, iboralar tarjimasi, adekvatlik, matn osti izohi, tarjimon mahorati.Abstract
Ushbu maqolada badiiy tarjimaning eng qiziqarli va murakkab masalalaridan biri — asardagi milliy ruh va milliy koloritni boshqa tilga oʻgirish muammolari oʻrganiladi. Bugungi globallashuv zamonida tarjima shunchaki soʻzlarni almashtirish emas, balki ikki xalq madaniyatini oʻzaro tanishtirish vositasidir. Har bir millatning turmush tarzi, feʼl-atvori va dunyoqarashi uning adabiyotida aks etadi. Shuning uchun badiiy asarni tarjima qilayotganda undagi milliy muhitni saqlab qolish juda muhim, aks holda asar oʻzining jozibasini yoʻqotib, oddiy matnga aylanib qoladi. Maqolada milliy ruhni shakllantiruvchi asosiy vositalar — realiyalar (taomlar, kiyimlar, urf-odatlar) va xalq iboralari tarjimasidagi muammolar tahlil qilingan. Masalan, oʻzbek adabiyotidagi "kelin salom" yoki "beshik toʻyi" kabi soʻzlarni chet tiliga shunchaki silliqlab oʻgirish oʻzbek madaniyati jozibasini yoʻqotadi. Maqolada bunday soʻzlarni transliteratsiya qilish (asl holicha qoldirish) va matn ostida izoh berish eng toʻgʻri yoʻl ekanligi misollar bilan koʻrsatilgan. Shuningdek, xalq iboralarini soʻzma-soʻz tarjima qilish gʻalizlikka olib kelishi va ularga mos muqobillar topish lozimligi taʼkidlangan. Xulosa qilib aytganda, tarjimon matnni tushunarsiz milliy soʻzlar bilan toʻldirib ham yubormasligi, shu bilan birga, asarni haddan tashqari silliqlab yubormasligi, yaʼni "meʼyor"ni saqlashi shart. Maqoladan filologiya yoʻnalishi talabalari va tarjima bilan shugʻullanuvchilar amaliy qoʻllanma sifatida foydalanishlari mumkin.
Downloads
References
1. Salomov Gʻ. Tarjima nazariyasi asoslari. – Toshkent: Oʻqituvchi, 1983;
2. Salomov Gʻ. Til va tarjima. – Toshkent: Fan, 1966;
3. Salomov Gʻ. Tarjimon mahorati. – Toshkent: Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti, 1979.
4. Musayev Q. Tarjima nazariyasi asoslari: Oliy oʻquv yurtlari talabalari uchun darslik. – Toshkent: Fan, 2005.
5. Yoʻldoshev I. Badiiy tarjima va milliy kolorit muammolari // Til va adabiyot taʼlimi. – Toshkent, 2018. – № 4. – B. 12-15.
6. Komilov N. Bu qadimiy sanʼat: Tarjima nazariyasiga oid maqolalar va etyudlar. – Toshkent: Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti, 1981.
7. Бархударов Л. С. Язык и перевод: Вопросы общей и частной теории перевода. – Москва: Международные отношения, 1975; см.
8. Комиссаров В. Н. Теория перевода (лингвистические аспекты). – Москва: Высшая школа, 1990.
9. Sharafiddinov O. Tarjimon masʼuliyati va estetik mezonlar // Ijodiy safar: Adabiy-tanqidiy maqolalar. – Toshkent: Oʻzbekiston, 1975. – B. 84-96.
10. Normatov U. Qodiriy bogʻi: Romanlar tili va uslubi xususida. – Toshkent: Gʻafur Gʻulom nomidagi ijodiy uyi, 2004.
11. Hamidov X. Oʻzbek xalq maqollari va frazeologizmlarini ingliz tiliga tarjima qilishning lingvokulturologik asoslari: Filol. fan. dok. ... diss. avtoref. – Toshkent, 2019.
12. Yoʻldoshev Q., Ahmedov S. Badiiy adabiyot darslarida milliy qadriyatlarni singdirish va matn tahlili metodikasi // Pedagogik mahorat. – Buxoro, 2022. – № 2. – B. 45-51.
